2012’de lise döneminde bir araştırma yapmıştım: “internet aslında nasıl çalışıyor?” diye. Aşağıda o dönemki yazıyı koruyup, 2026’daki gerçek altyapıyı ekledim — internet o günkünden çok daha karmaşık ve aynı zamanda çok daha hızlı.
Orijinal yazı (2012):
Arkadaşlar hiç düşündünüz mü internet nasıl çalışır diye? Ben de bir dakika öncesine kadar düşünmemiştim — açıkçası az da olsa nasıl çalıştığını biliyordum zaten. Google’da “How the internet works” diye aratınca güzel bir grafik şemaya rastladım. İngilizce ama gerçekten çok güzel hazırlanmış. Az da olsa İngilizce anlıyorsanız bu şemayı çok iyi anlayabilir ve internet hakkında çeşitli bilgiler öğrenebilirsiniz.
İnternet, En Basit Hali — 2026 Versiyonu
Bir web sayfasını açmak için yaptıklarınız şöyle bir yolculuğa dönüşür:
- DNS Sorgusu: Tarayıcınız
burakbayram.me‘yi IP adresine çevirmek için DNS sunucusuna (örn.1.1.1.1Cloudflare) sorar. - TCP/QUIC Bağlantı: Telefonunuz/bilgisayarınız sunucuyla 3-yönlü el sıkışması yapar. 2024’ten itibaren çoğu site HTTP/3 (QUIC üzerinden) kullanıyor — daha hızlı.
- TLS Şifreleme: Veri şifrelenir (HTTPS). 2026’da TLS 1.3 standart.
- HTTP İsteği: Tarayıcı sunucuya “bu sayfayı ver” der.
- CDN Cache: İsteğiniz büyük olasılıkla orijinal sunucuya değil, size en yakın CDN edge‘ine (Cloudflare, Akamai, Vercel Edge) düşer.
- Render: HTML, CSS, JS tarayıcıda işlenir.
2012’de Yoktu, 2026’da Var
- IPv6: IPv4 adresleri 2012’de tükeniyordu. 2026’da Türkiye’de operatörlerin %60’ı IPv6’yı destekliyor.
- CDN’lerin Yaygınlaşması: 2012’de Cloudflare yeni başlamıştı. 2026’da internet trafiğinin %40+’ı CDN üzerinden geçiyor.
- 5G: Türkiye’de 2026’da büyük şehirlerde aktif. Gigabit mobil internet artık gerçek.
- Starlink: Uydu internet (LEO — Low Earth Orbit) artık niş değil. Türkiye dahil 100+ ülkede kullanılabiliyor.
- Edge Computing: Sunucu uzakta değil, en yakın baz istasyonunun yanında. Latency 5-10ms.
- HTTP/3 ve QUIC: TCP yerine UDP üzerinden çalışan, çok daha hızlı protokol.
Fiziksel İnternet
Çoğu insan internetin “havada” olduğunu sanır. Gerçek: %99’u okyanus altı fiber optik kablolardan geçer. Türkiye’nin Mısır, İtalya ve Bulgaristan üzerinden bağlanan kablolarla küresel internete bağlandığını biliyor muydunuz?
Submarine Cable Map (submarinecablemap.com) gerçek dünyada internetin nasıl döşendiğini interaktif olarak gösteriyor — herkesin bir kez bakması gereken kaynak.
Daha Fazla Öğrenmek İçin
- How DNS Works: howdns.works — sevimli çizgi anlatım.
- How HTTPS Works: howhttps.works — aynı tarzda TLS açıklaması.
- What Happens When… (GitHub): “Bir URL’yi adres çubuğuna yazıp Enter’a bastığınızda ne olur?” sorusunun tam cevabı.
